Ülkemizde son yıllarda veteran futbol turnuva organizasyonları sayısı artmakta olup, turnuvalar özellikle 40 yaş, 45 yaş, 50 yaş ve üzeri gibi kategorilerde düzenlenmektedir. Turnuvaların katılımcıları geçmiş hayatlarında uzun yıllar futbol oynamış, futbolun içerisinde yer almış, futbola gönül vermiş kişiler olarak dikkat çekmektedir. Katılımcıların 40 yaş ve üzeri olmaları bu turnuvalarda yer almaları onları sosyolojik, psikolojik, fizyolojik gibi konu başlıklarında olumlu olumsuz etkiler ile karşı karşıya kalmalarına neden olmaktadır.
Son yıllardaki literatür, futbolun sadece bir “spor” değil, aynı zamanda: yüksek yoğunluklu aralıklı egzersiz, çok yönlü hareket içeren nöromotor aktivite, sosyal ve bilişsel etkileşimli fiziksel aktivite olduğunu göstermektedir. Bu nedenle hem kardiyorespiratuvar, hem metabolik, hem de psikolojik adaptasyonlar üretir. Bu açılardan bakıldığında rekreasyonel olarak futbolun VO₂max’ı (Kardiyorespiratuvar kapasite artışı) anlamlı artırdığı gözlemlenmiştir. Sedanter orta-ileri yaş erkeklerde artış genellikle %7–15 arası bildirilmiştir. 40+ yaş bireylerde küçük saha futbolu kardiyorespiratuvar kapasiteyi artırır (Recreational soccer as sport medicine for middle-aged and older adults: a systematic review) ayrıca spor temelli aktiviteler VO₂max ve aerobik kapasiteyi geliştirir (Effect of sport on health in people aged 60 years and older: a systematic review with meta-analysis). Yine olumlu etkilerine bakıldığında düzenli futbol;
Kardiyovasküler risk azalması (sistolik/diastolik kan basıncını düşürür, endotel fonksiyonunu iyileştirir, kalp atım değişkenliğini (HRV) artırır) sağlar.
Vücut kompozisyonu iyileşmesi yönünden; Yağ kütlesinde azalma, kas kütlesinde korunma/artış, özellikle visseral yağda düşüşler gözlemlenmektedir. 12–52 haftalık futbol programları yağ oranını anlamlı azaltır. (Recreational soccer as sport medicine for middle-aged and older adults: a systematic review)
Kas-iskelet sistemi adaptasyonları bakıldığında; Alt ekstremite kuvvet artışı, kemik mineral yoğunluğunda iyileşme eğilimi, fonksiyonel mobilite artışı oluşmaktadır, kapasite artışı göz (Recreational soccer as sport medicine for middle-aged and older adults: a systematic review)
Metabolik hastalık riskinde azalma yönünden; İnsülin duyarlılığı artışı, Tip 2 diyabet riskinde düşüş, Lipid profil iyileşmesi
Psikolojik olumlu etkiler yönünden; Depresyon ve anksiyete azalması ki grup sporları “çift etkili” çalışır: egzersiz etkisi, sosyal etkileşim etkisi yönünden. Spor katılım mental sağlık skorlarını artırır (Effect of sport on health in people aged 60 years and older: a systematic review with meta-analysis)
Bilişsel fonksiyon gelişimi açısından bakıldığında; Futbol karar verme, dikkat, reaksiyon süresi üzerinde etkilidir.
Sosyal bağlılık ve motivasyon açısından; grup aidiyeti, sosyal izolasyonun azalması, egzersize devamlılık artışı. Özellikle 40+ sedanter bireylerde “sürdürülebilirlik” en önemli avantajdır.
Olumsuz fizyolojik etkiler
Kas-iskelet yaralanma riski; En önemli risk faktörü: hamstring zorlanmaları, diz bağ yaralanmaları, aşil tendinopatisi. Yaş arttıkça yaralanma insidansı yükselir (Physical exercises for preventing injuries among adult male football players: A systematic review)
Kardiyak risk (özellikle sedanter başlangıçta); ani yüksek şiddet yüklenme → ritim bozukluğu riski, özellikle hipertansiyon ve gizli KAH olanlarda risk oluşturmaktadır. Bu nedenle “kademeli yüklenme” önerilir.
Aşırı yüklenme ve toparlanma problemleri açısından; 40+ sedanter bireylerde: toparlanma süresi uzar, kas hasarı (DOMS) daha belirgin olur, overuse yaralanmaları artabilir.
Olumsuz psikolojik etkiler (daha sınırlı); Rekabet stresi, rekabetçi ortam bazı bireylerde stres yaratabilir, performans kaygısı görülebilir.
Motivasyon dalgalanması; sakatlık sonrası katılım düşebilir, eğer 40+ sedanter birey futbol oynamaya başlayacaksa: ilk 6–8 hafta düşük yoğunluk, küçük saha (3v3–5v5), haftada 2 gün, progresif yük artışı en güvenli ve etkili protokoldür.
BEB 105 – FUTBOL VE TEMEL HAREKET ÖĞRETİM DERSİ
İTÜ Beden Eğitimi Bölümü, 1982 yılında, 2547 sayılı yasa uyarınca (Madde 5/i, Madde 47/a), üniversite eğitim programlarına konulan zorunlu/seçmeli Beden Eğitimi derslerini yürütmek üzere kurulmuştur. Uzun yıllar Beden Eğitimi Bölümü’nce üniversitemiz öürencilerine yönelik bir çok branşta dersler verilmiştir. 2010–2011 Eğitim Öğretim Yılı’nda Üniversite Yönetimi ve Senatosu, bahar dönemi itibari ile BEB kodlu 6 adet uygulamalı ve 3 adet teorik dersin seçmeli olarak açılmasına karar vermiştir. Açılan bu derslerden bir tanesi de BEB 105 kod ile “Futbol ve Temel Hareket Öğretimi” dersi olmuştur. Dersin temel amaçlar olarak futbol temel becerilerinin öğrenilmesi, taktiksel planlamaların futbolda yeri, değişen ve gelişen teknoloji ile futbolun bütünleşmesinin hangi boyutlarda ve konularda kesiştiği, yapay zeka uygulamalarının futbolda uygulamaları, takım oyunu, paylaşma, güvenlik, saygı gibi bir çok kavramsal konularda öğrencilerimize açıklayıcı, yol gösterici teorik ve uygulamalı bir öğrenme ortamı sağlamaktadır.
Dersin içeriklerine baktığımızda; Futbolun Tarihçesi, Futbolda ayak; içi-üstü,dışı,diz üstü top kontrolleri, Futbolda ayak; içi-üstü,dışı top sürme, Futbolda ayak; içi-üstü,dışı, topa vuruş, Savunma prensipleri, Hücum prensipleri, Futbolda oyun anlayışı yer almaktadır.
Konular;
Futbol ve Temel Hareket Eğitimi dersi genel kurallar, halı saha/stadyum kullanım kuralları, ders öncesi hazırlık, ders sırasında ve sonrasında uygulamalar hakkında bilgi verilmesi,
Temel antrenman bilgileri, nabız nedir, neden önemlidir, nasıl nabız alınır, yürüyüş, koşu, salon ağırlık çalışmalarında temel bilgilerinin verilmesi. Sağlıklı bir antrenman nasıl yapılır, haftada kaç gün kaç saat antrenman yapılmalı, antrenman öncesi ısınma çalışmaları, çalışmalarda dikkat edilmesi gereken kurallar.
Futbolda temel top kontrolleri (stop) beceri öğretimi; ayak içi/üstü/dışı/altı-taban top kontrolleri. Diz üstü top kontrolü, göğüs ile top kontrolleri. Top kontrolleri ve topu yönlendirme çalışmaları.
Teori: Futbolun tanımı, Tarihçesi
Futbolda temel pas çalışmaları beceri öğrenimi; ayak içi/üstü/dışı ile pas uygulamaları. Kontrol-pas çalışmaları. Kontrol-topu yönlendirme-pas çalışmaları.
Futbolda temel top sürme (dripling) becerileri. Ayak içi/üstü/dışı ile top sürme becerilerinin uygulamaları. Kontrol-topu yönlendirme-top sürme ve pas çalışmaları (slalom, açısal koşular ile top sürme).
Teori: Futbol Oyun Kuralları
Futbolda “aldatma” becerilerinin öğrenilmesi. Kontrol-top sürme ve aldatma çalışmaları. Çalım atma, dönüşler (yarım/tam) ve yön değiştirme ile pasa-şuta hazırlanma.
Futbolda topa “vuruş” teknik becerisinin anlatılması. Ayak üstü/dışı/içi topa vuruş becerileri. Şut nedir? Nasıl şut atılır? Kafa ile topa vuruş becerisi ve teknik gösterimi.
Teori: Futbolda duran top (fauller, kornerler, direkt/endirekt vuruşalar vb.) organizasyonları neden önemlidir, pozisyonlara göre topa ayağın neresi ile vurulmalıdır?
Topla bütünlük, top sektirmeler. Bileşik Teknikler - Top kontrolü-pas-çalım-Şut. 2*1 pas, 2*1 pas-yön değiştirme ve bindirme, 1*1 dönüş hareketi vb.
Teori; Futbolda taktik neden önemlidir, taktiksel dizilimler nelerdir, taktiklerin avantaj ve dezavantajları nelerdir.
Futbolda topsuz ve top ile yapılan hareketler. Topsuz hareketler: Koşma, yön değiştirme, alan açma-kapatma. Atlama-Sıçrama-Çalım/Vücut çalımı-Boşa çıkma ve Kayarak top alma (tackling)
Teori: Futbolda taç atışı, köşe vuruşu (korner) gibi duran top organizasyonları çalışmaları, avantaj-dezavantajları ile genel prensipleri nelerdir
Futbolda temel “savunma” pozisyon almaları. 1*1, 1*2, 2*1 vb. durumlarda savunma pozisyonları uygulamaları.
Teori: Futbolda savunma nedir, nasıl ve hangi bölgelerde yapılır, savunma parametrelerinin temel ilkeleri nelerdir.
Futbolda temel “hücum” pozisyonları almaları. 1*1, 1*2, 2*1 vb. durumlarda hücum pozisyonları uygulamaları.
Teori: Futbolda hücum nedir, nasıl ve hangi bölgelerde yapılır, hücum-atak parametrelerinin temel ilkeleri nelerdir
Futbolda performans çalışmaları uygulamaları. Sürat, çabukluk, çeviklik, dayanıklılık, koordinasyon çalışmaları.
Teori: Futbol müsabakalarına hazırlanan oyuncuların sezon öncesi, sezon içi ve sezon sonrası günlük-haftalık-aylık antrenman modelleri.
Hücum–Savunma prensipleri (oyun ile), Pozisyon alma (oyun formunda), baskı /kademe /denge uygulamaları, takım çalışmaları saha içi uygulamalar (maç)
